In 2020 was het Horenbos een fijnsparrenbos omgeven door een rand van berk, eik, es en tamme kastanje. De fijnsparren waren aangetast door de letterzetter en waren voor de helft reeds afgestorven. De fijnsparren werden gekapt, de stammen afgevoerd en de taken op hopen (rillen) gelegd. Bij de kapping van de fijnsparren werd er op toegezien om de andere bomen zoveel mogelijk te sparen. Op de vrijgekomen plaatsen werden kloempen en nesten van bomen geplant. Wandelpaden lopen tussen de rillen en de aanplantingen. Langs deze wegjes vind je voedselsoorten.
Bestaande bomen
Bij de kapping van de fijnsparren in 2020 zijn andere bomen zoveel mogelijk gespaard. Deze bomen en struiken groeien sinds de jaren 70 spontaan op het perceel en vind je nu nog.
Amerikaanse eik (Quercus rubra)(20-25 m)
De Amerikaanse eik of Rode eik (Quercus rubra) is een snelgroeiende boom uit de napjesdragersfamilie (Fagaceae). De soort komt oorspronkelijk uit het oosten van Noord-Amerika, maar werd in Europa aangeplant als sierboom. De bladeren verteren slecht, waardoor zich een dikke strooisellaag vormt. De soort is invasief in West-Europa en verstoort er de biodiversiteit.
In het huidige België is de Amerikaanse eik voor het eerst in 1803 aangeplant, door Hendrik Stier van Aertselaer, bij het kasteel "De Mick" in Brasschaat.De soort is in Nederland in gebruik sinds 1825 en in het verleden ook in bossen op grote schaal aangeplant. Een nadeel van de Amerikaanse eik is dat deze een brede en dichte kroon vormt en daardoor onder bosomstandigheden andere boomsoorten verdringt en geen ondergroei toelaat. Bijkomend zorgt de dikke strooisellaag ervoor dat zaden van andere soorten moeilijker succesvol kunnen kiemen. Daardoor vinden sommige bosbeheerders dat deze exoot niet in de Lage Landen thuishoort. De Amerikaanse eik kan 35 m hoog worden.
Het hout
Het hout van de Amerikaanse eik is minder duurzaam en heeft een grovere structuur dan het hout van de zomereik (Quercus robur). Het harde en taaie kernhout heeft een roodbruine kleur. Het hout wordt gebruikt voor vloeren en meubels.
Berk (Betula)(tot 35 m)
Berk is een inheemse boomsoort die talrijk voorkomt in de Kempen. Het is een lichtboomsoort en pioniersoort. Hij is wel gevoelig voor lange droogteperiodes. De berk verdraagt doorgaans arme bodems (ruwe berk).
Gebruik
In maart als de temperatuur 10 à 15 graden bereikt en de sapstroom volop in gang komt, kan men berkensap tappen. Dit sap werkt zuiverend en wordt door velen als zeer gezond beschouwd. Vries kleine porties berkensap in, want het is niet lang houdbaar. Het sap kan worden ingedikt tot siroop of suiker, of men kan het laten gisten en er berkenwijn, berkenbier of berkenazijn van maken. Tegenwoordig extraheert een Finse suikerfirma uit berkensap xylitol, een zoetstof die veertig procent minder calorieën bevat dan gewone suiker en daarom onder meer wordt toegepast in dieetvoeding en kauwgom.
Je kan ook van de bladeren berkenthee maken. Droog de jonge bladeren als ze nog een klein beetje kleverig zijn. Berkenthee is één van de beste vochtafdrijvers en deze thee zou mogelijk helpen bij meer kwalen.
Eik (Quercus)(tot 40 m)
De eik is één van onze belangrijkste soorten in Vlaanderen. Hij kan tot 40 meter groot worden. Het is een halfschaduwsoort. Zowel zomereik als wintereik zijn inheems. De eikels zijn 2-3 cm groot.
Gebruik
De boom levert hout op wat sterk, taai, zeer duurzaam en hard is, maar ook bewerkbaar en afwerkbaar is. Het hout is geschikt als bouwhout, meubelhout, fineerhout en brandhout.
Eikels zijn voedsel voor dieren met een hoge voedselwaarde, waaronder vetten. Voor mensen zijn de eikels niet eetbaar door de tannine. In de middeleeuwen werden varkens in de herfst naar de bossen gebracht om vetgemest te worden door de eikels te eten. Momenteel worden er ook eikels verwerkt voor menselijke consumptie. Hiervoor dient men wel eerst de tannine eruit te verwijderen.
De schors bevat veel looizuur en werd daarom veel gebruikt voor leerlooien. In de vroege middeleeuwen werd het eikenhakhout elke tien tot twaalf jaar gekapt. De bast werd gebruikt voor leerlooien en het hout als brandhout.
Es (Fraxinus excelsior)(tot 40 m)
De es (Fraxinus excelsior) is een loofboom uit de olijffamilie (Oleaceae), die van nature in Europa voorkomt. Het is een snelgroeiende (30–60 cm per jaar) boom die tot 40 m hoog kan worden. De es is, net als onder meer de wilg, geschikt om te knotten en heeft bovendien een groter vermogen om de wonden in te kapselen door middel van cambiumvorming, de wonden mogen echter niet groter zijn dan 15 cm anders duurt de insluiting veel langer.
Essenziekte
Sinds 2012 komt de essenziekte in heel België voor. Ze verspreidt zich snel en medogenloos. Bijna alle essen vertonen symptomen van de gevreesde ziekte. Jonge essen van minder dan 90 cm. Omtrek worden het ergste getroffen. In gemengde bossen zijn de essen over het algemeen minder aangetast. Hoe natter de bodem, hoe meer kans op infectie door de tragere strooiselafbraak. De boom wordt via het blad en de bladsteel geïnfecteerd dor de schimmel Hymenoscyphus fraxineus. Vervolgens verschijnen necrosen (zwarte, ovale vlekken en littekens) op de takken met geïnfecteerde bladeren. In tegenstelling tot de iepenziekte kan deze schimmel zich niet voortplanten in de houtvaten, waardoor de infectie zich niet snel over de hele boom zal verspreiden. De boom kan dus nieuwe scheuten ontwikkelen. Het is ook duidelijk dat de zwam het hout en de kwaliteit ervan niet aantast. Als de geïnfecteerde bladeren afvallen, belanden ze in de strooisellaag. De bladsteel kleurt dan zwart en ontwikkelt in juni van het daaropvolgende jaar vruchtlichaampjes van de schimmel. De sporen worden in de lucht geprojecteerd en kunnen zo opnieuw scheuten aantasten. Bovendien worden op deze manier de stamvoet geïnfecteerd waardoor lignivore champignons de wortels kunnen aanvallen en hun dood veroorzaken.
Het hout
Het essenhout is licht van kleur, taai en sterk. Vanwege deze elasticiteit wordt het gebruikt voor pijl en boog, leggers van turntoestellen en voor de stelen van bijlen en spades. Ook wordt het vanwege de vlamtekening gebruikt voor meubels, vloeren en trappen.
De duurzaamheid van essenhout bij buitengebruik is echter vrij laag en het hout valt dan ook in de laagste klasse, duurzaamheidsklasse 5.
Gewone lijsterbes (Sorbus aucuparia)
Wilde of gewone lijsterbes komt hoofdzakelijk voor in lichte loofbossen, aan bosranden en in houtkanten. Het is een relatief kleine boom met een grote ecologische reikwijdte, die op vrijwel elk bodemtype kan gedijen, met uitzondering van sterk kleiige of kalkhoudende bodems. Het meest treft men de soort aan in voedselarmere omstandigheden. Hoge grondwaterstanden verdraagt ze niet al te best. De vruchten van wilde lijsterbes worden vooral door vogels verspreid. Op die manier gebeurt het wel eens dat men slecht ontwikkelde en verminkte boompjes aantreft in geschoren hagen en in de pruiken van knotbomen.
Het hout wordt gebruikt voor meubelmakerij en nichetoepassingen zoals instrumentenbouw en inlegwerk.
Grove den (Pinus sylvestris)(tot 35 m)
De meest voorkomende boom in de kempen werd in Vlaanderens veelal als mijnhout aangeplant. De grove den kan 25-35 m hoog worden en heeft een penwortel, waarmee ook uit grotere diepte water opgenomen kan worden. Meestal worden de bomen gekapt na een leeftijd van 80 tot 120 jaar. De bomen kunnen echter veel ouder worden.
Gebruik
Timmerhout van de grove den wordt 'grenen' genoemd. In Engelstalige landen spreekt men ook van (European) redwood. Van oudsher is de boom een belangrijke leverancier van terpentijnolie, hars en teer. Terpentijnolie wordt gebruikt bij het schilderen om de verf te verdunnen.
Je zou het op het eerste gezicht niet zeggen maar de grove den heeft ons best een hoop te bieden qua voeding. Zo kunnen we het hele jaar door gebruik maken van de vitamine C rijke naalden door er thee van te trekken. Eén kop dennennaalden thee bevat evenveel vitamine C als 5 sinaasappelen.
Dennentopjes kunnen we verzamelen van maart tot mei. Deze dennentopjes zijn rauw te eten en zitten vol met vitamines. Van jonge dennentopjes kan ook een gelei worden gemaakt, en toegevoegd aan azijn kan er een smakelijke dressing worden gemaakt. Ook kun je een dennentopjes mosterd maken door 100 gr dennentopjes (alleen de jonge naalden), 1 tot 2 eetlepels rogge- of volkorenmeel, 60 gr mosterdpoeder, 150 ml witte wijnazijn, 20 gr honing en 1 theelepel zeezout te mixen tot een fijne pasta. Indien je dit een week opslaat op een koele donkere plek zodat het goed kan trekken krijg je een bijzondere mosterd.
In de zomer wanneer de jonge groene dennenappels verschijnen kan je deze gekookt eten. Nog weer wat later van september tot november kunnen we de zaden uit de dennenappels gaan oogsten. Deze zaden zijn erg voedzaam. Ze bevatten onder andere vitamine E, carotine, kalium en magnesium. De zaden zijn rauw eetbaar maar je kunt ze ook roosteren. De gedroogde hars die aan een wonde kleeft kan je uiteindelijk op sabbelen als een zuurtje.
Hulst (Ilex aquifolium)(15 m)
De hulst is een inheemse wilde bosplant. Ze komt voor in het westen en zuiden van Europa, het noordwesten van Afrika en het zuidwesten van Azië. Het is de enige groenblijvende loofboom die van nature voorkomt in de Benelux. Gemiddeld wordt hij 100 jaar. Zijn geringe hoogte veroorzaakt verwarring over de vraag of het een boom of struik betreft. Je mag hem gerust een boom noemen want hij groeit normaal tot een hoogte van 15 meter.
De hulst voelt zicht thuis op vrij voedselarme en niet al te droge zandgronden en kan best schaduw en zure bodems verdragen. Vochtige bodems verdraagt hij echter niet. Van nature komt hij daarom vooral voor in de beuken- en eikenbossen. Met zijn aanwezigheid zorgt hij voor extra structuur en variatie in het bos.
In het latijn werd de hulst Ilex aquifolium gedoopt. Ilex verwijst naar steeneik: een mediterane eik met een vergelijkbaar blad. In aquifolium herkennen we acus (naald) en folium (blad). De getande, groenblijvende bladeren blijven tot 8 jaar aan de plant, maar zelden meer dan 5 jaar. De stekels zijn mogelijk een verdedigingsstrategie tegen vraat van herbivoren. Bij oudere planten immers, hebben de takken die hoger op de plant staan meestal en gladde bladrand. De hulst is tweehuizig. Dit wil zeggen dat er mannelijke en vrouwelijke planten bestaan. Beiden dragen in mei en juni subtiele witte bloemen in trosjes in de bladoksels. Bij de vrouwelijke planten evolueren deze tot de kenmerkende rode bessen Hoewel de meeste vogels de hulstbessen niet echt waarderen, worden ze wel gegeten door appelvinken en lijsterachtigen. Grote grazers zoals herten en reeën trekken zich weinig aan van de stekels. Zij eten eveneens het loof. Voor de mens zijn de bessen giftig, maar vroeger trok men wel koortsverlagende en urineverdrijvende thee van de jonge bladeren in juni te plukken en te drogen.
Hulststruwelen in bossen bieden met hun bladstekels dekking aan dieren. Het is een waardevol alternatief voor laurierkers of rododendron. Het is ook zeer geschikt als veekering.
Hulst heeft van oudsher een bijzondere status. Het biedt bescherming tegen de bliksem en hekserij. Niet voor niks wordt de hulst nog steeds gebruikt in kerststukjes.
Zelfs bij een partijtje schaak komt met hulst tegen. Het harde ivoorwitte hout, meent zich namelijk uitstekend voor draaiwerk. Klassiek is het vervaardigen van de witte schaakstukken uit het hout van de hulst. Denk maar terug aan de magische krachten als je de volgende keer de ebbenhouten koning van het bord wil vegen.
Robinia pseudoacacia (25 m)
Deze prachtige boom komt oorspronkelijk uit Virginia en werd in 1601 in Frankrijk geïntroduceerd. Dit eerste exemplaar leeft nog steeds in de Jardin des Plantes in Parijs. Tegenwoordig wordt het veel verbouwd in Frankrijk. Tijdens zijn ontwikkeling stijgt hij tot vijfentwintig meter hoog. De stam is recht met lange, slanke takken, gewapend met sterke laterale stekels. Zijn wortels hebben de bijzonderheid dat ze knobbeltjes bevatten die bacteriën bevatten die stikstof uit de lucht binden. Bovendien verwerpt het overvloedig wat het de verkeerde classificatie van een invasieve plant heeft opgeleverd. De bloemen zijn wit, zeer aangenaam geurend en vormen zo veel hangende trossen dat de boom tijdens de bloei bijna helemaal wit wordt. Vooral bijen zijn dol op deze bloem en acaciahoning wordt gewaardeerd. Hout daarentegen de schors en zaden zijn giftig. De bloemen zijn eetbaar in beignets.
Het is een winterharde boom die zich aanpast aan bijna alle rijke of arme, oppervlakkige of diepe, zure of kalkrijke, klei- of zandgronden. Dit wordt een pionieressentie genoemd die zorgt voor de fixatie van instabiele bodems.
Het hout is van uitstekende kwaliteit: hard, compact, elastisch, duurzaam, gemakkelijk te bewerken, perfect bestand tegen afwisselende onderdompeling in water en lucht en constante blootstelling aan weersinvloeden. Alleen al dit hout combineert alle weerstandseigenschappen die wenselijk zijn voor de vervaardiging van de meest uiteenlopende voorwerpen voor de marine, houten huizen zowel binnen als buiten, voor de landbouw (posten of verwarming) of voor tuinen. In het woordenboek van natuurlijke historie van 1848 schreven de auteurs dit al: "Deze verschillende redenen lijken te hebben bepaald om aan de plantages van valse acacia meer belang te hechten dan ze tot op de dag van vandaag hebben gehad".
De boswachters van Oost-Europa (Roemenië, Polen, Bulgarije, Hongarije) hebben deze soort al lang het belang toegekend dat hij verdient. In deze landen zijn zaadboomgaarden aangeplant en we kunnen vandaag in Frankrijk profiteren van de vooruitgang van deze verschillende selecties. Het is ongetwijfeld een ras dat ontwikkeld moet worden in plantages, zowel voor de productie van energiebiomassa als voor de multi-use industrie.
Tamme kastanje (Castanea sativa)(10-15 m)
De tamme kastanje komt uit de beukenfamilie, en is een heel belangrijke plant voor bijen. Hij is eenhuizig. Vrouwtjes en mannetjesbloemen vind je op dezelfde plant. De oudste nog levende boom in Europa op Sicilia is 4000 jaar oud.
Vanaf 2 à 3 jaar na de aanplant is tamme kastanje goed tolerant tegen droogte en hitte. Zeer jonge bomen zijn wel gevoelig. Tamme kastanje groeit niet goed op periodiek natte gronden en verdraagt ook geen kalkrijke gronden.
Gebruik
Het hout van de boom is uitstekend timmerhout, het is fijn vezelig en zeer goed bestand tegen vocht. Het is houdbaarder dan eikenhout en daarom zeer geschikt voor het vervaardigen van tuinmeubels, bruggen, steunpalen voor druivenstokken en vaten. Het wordt ook al eens genoemd als ‘poor man’s oak’.
Suggestie soorten
- Er zijn diverse variëteiten. De chataigne heeft meer plooien en marron heeft dat minder. Als je minder dan 12% chataignes hebt mag je de boom marron noemen.
- Geënte Tamme Kastanje
- Grotere vruchten
- Enten niet net boven grond (bevriezen)
- hybriden van de Europese en Japanse soorten => zijn resistenter tegen ziekten (phytophthora-schimmel (wortelaantasting) en kastanjekanker (chestnut blight - Cryphonectria parasitica)) => type M (“marron”) De types “M” zijn grootvruchtige tamme kastanjes met één “kastanje” (is beste) Zeer goed voor bijen
- Rassen: “Marelo” en “Dilion” goede vruchten
De vrucht kan, nadat de stekelige huid (bolster) is verwijderd, worden geroosterd en gegeten. Makkelijker dan roosteren is het om de kastanjes te koken. In Frankrijk eet men graag kastanje puree. De verhouding koolhydraten en eiwitten is vergelijkbaar met rijst. Je kan de vrucht malen tot meel en hiervan glutenvrij brood maken.
Kloempen
Een kloemp is een pleksgewijze aanplanting van een 40-tal bomen van dezelfde soort die dicht bij elkaar worden geplant. In de loop van de ontwikkeling zal enkel de beste boom overblijven. Er werden 13 kloempen aangeplant (564 bomen) en 2 kloempen voor natuurlijke verjonging aangeduid.
Beuk (fagus sylvatica)(20-40 m)
Beuk is één van de bekendste loofboomsoorten in Vlaanderen. Ze verdraagt heel veel schaduw en heeft graag een goed doorlatende bodem.
Gebruik
Het hout is hard en wordt veel gebruikt voor kinderspeelgoed, keukenplanken en trappen. Ze is tevens zeer geschikt voor het kweken van oesterzwammen. Beukennootjes zijn zeer gezond maar wel arbeidsintensief om te pellen. De eekhoorns zijn er verzot op. De jonge beukenblaadjes kan als sla gegeten worden en kunnen gebruikt worden voor thee.
Boskers (Prunus avium)(15-30 m)
De zoete kers (Prunus avium, synoniem: Cerasus avium) is een tot 20 meter hoge boom uit de rozenfamilie (Rosaceae), die van nature ook in België en Nederland voorkomt. Alle delen van de plant, behalve de rijpe vrucht, bevatten geringe hoeveelheden giftige blauwzuurglycosiden.
Van nature is boskers of zoete kers een warmteminnende boom die niet alleen in lichtrijke omstandigheden groeit, maar bijna even goed in de halfschaduw. Het is een boomsoort van vochthoudende, maar niet natte, tamelijk voedselrijke, humeuze bodems. Het liefst groeit zoete kers op lemige, luchtige en goed doorlatende, eerder neutrale gronden. Meestal vindt men de soort langs bosranden, dikwijls in (helling)bossen van het eiken- haagbeukentype. Daarnaast gedijt ze ook op voedselrijkere bodems in rivier- en beekdalbossen. Omdat ze snoeien slecht verdraagt, groeit de soort slechts uitzonderlijk in hagen. Wel vindt men ze tamelijk veel in houtkanten. Zoete kers wordt vooral in recente bosaanplantingen geregeld gebruikt.
Het is een extreme lichtboomsoort, dus dunningscyclus inkorten tot 4 - 6 jaar, de kroon van de toekomstbomen moet steeds in het licht staan.
Het hout is zeer kostbaar en gebruikt voor fineer en meubels.
Het eten van zoete kersen is een traditionele remedie tegen jicht. Deze kersen blijken inderdaad de urinezuurconcentraties en het risico op jicht te verlagen.
Douglas (Pseudotsuga menziensii)(30 m)
De douglasspar (Pseudotsuga menziesii, synoniem: Pseudotsuga taxifolia) is een boom uit de dennenfamilie (Pinaceae). De boom komt van nature voor in het westen van Noord-Amerika. In Europa wordt de soort veel aangeplant vanwege het hout. In Amerika bereikt de boom een hoogte van 100 m (de hoogste douglasspar is de zogenaamde 'Brummitt fir' in Oregon met een hoogte van 100,3 m); in Europa wordt hij meer dan 50 m. Ondanks de naam 'spar' is er weinig verwantschap met de echte sparren (Picea). De douglasspar is vooral aan de kegels te onderscheiden.
De douglas is één van de snelst groeiende en productiefste houtsoorten in Vlaanderen. De boomsoort kan in België hoogtes bereiken van meer dan 40 meter. Douglas wordt veelal geteeld in omlopen van 40 tot 100 jaar. Tussen de 10 en 20 jaar wordt veelal paalhout geoogst. Na 40 jaar kan (zwaarder) zaaghout worden geoogst. Afhankelijk van de groeiplaats bereikt een douglas in bosverband bij een leeftijd van 50 jaar een hoogte van 20 tot 30 meter en een diameter van 20 tot 35 cm.
De douglas is vanwege zijn snelle groei en waardevolle hout een belangrijke bron van inkomsten voor vele boseigenaren. Douglaszaailingen groeien gemakkelijk onder een kronendak en verdragen veel schaduw.
Het hout van de douglas afkomstig uit Noord-Amerika wordt hier verkocht onder de handelsnaam Oregon pine. De in Nederland en België geteelde douglas wordt echter verkocht onder de naam (inlands) douglas. Het kernhout van inlands douglas heeft over het algemeen een lichtrode tot bruinrode kleur. Het hout valt in de duurzaamheidsklasse III. Dit betekent dat het hout matig duurzaam is, met een levensduur in contact met de grond van 10 tot 15 jaar. Douglas is daarmee één van de duurzaamste naaldhoutsoorten in Vlaanderen. Het hout heeft veelal een rechte draad en droogt snel zonder al te veel scheuren en vervorming. Na het drogen wordt het hout zeer hard. Douglas is sterk harshoudend. Bij de (oppervlakte)afwerking dient hiermee rekening te worden gehouden. Het hout laat zich makkelijk bewerken. Bij het spijkeren of schroeven van het hout kan echter om splijten te voorkomen het hout het beste worden voorgeboord.
Gewone Esdoorn (Acer)
Hoewel de gewone esdoorn op sterk uiteenlopende bodems kan groeien, heeft hij een voorkeur voor matig vochtige, leemhoudende grond. De boom is in staat op zich te vestigen op verdichte bodems. Noords esdoorn is meer gebonden aan een kalkhoudende bodem en is ook gevoeliger voor uitdroging. Gewone en Noordse esdoorn zijn halfschaduwsoorten. In hun jeugd verdragen ze zeer veel schaduw, terwijl ze op later leeftijd meer licht nodig hebben dan echte schaduwbomen zoals beuk en linde.
De zaailingen van gewone esdoorn zijn schaduwtolerant, maar om de verjonging te laten doorgroeien, moet toch vrij snel meer licht gegeven worden.
Uit een vergelijkend onderzoek blijkt dat de gewone esdoorn een grotere positieve invloed op de biodiversiteit heeft dan es, haagbeuk of lindesoorten. De boom vormt een voedselbron voor heel wat dieren. Net zoals zoete kers en linde is de boom een belangrijke nectarbron in het voorjaar, maar de boeiperiode ligt tussen die van de twee soorten in. Daardoor is de gewone esdoorn een belangrijke draagplant voor de honingbij. Op esdoorn leven ook zeer veel bladluizen, die zowel een rechtstreekse als onrechtstreekse (honingdauw) voedselbron vormen voor insecten. Bovendien kan de basische schors een eer rijke epifytengemeenschap ondersteunen, zeker in een omgeving met een hoge luchtvochtigheid.
Een landbouwgrond zal, na bebossing met gewone esdoorn, sterker verzuren onder populieren of essen, maar een stuk minder dan onder beuk en eik. Daardoor kunnen esdoorns de strooiselkwaliteit verbeteren in bossen die gedomineerd worden door eiken of beuken. De intermediaire strooiselkwaliteit en de hoge schaduwdruk van de gewone esdoorn zijn gunstig voor schaduwtolerante, verzuringsgevoelige bosflora. De sterke schaduwdruk onder de kruin van de gewone esdoorn zorgt voor minder ruigtekruiden en bramen, waardoor de typische bosflora meer kansen krijgt. Dit maakt esdoorns ook geschikt voor de ontwikkeling van ecologisch waardevolle bossen op leemhoudende landbouwgronden.
Haagbeuk (Carpinus betulus)(15-30 m)
De haagbeuk (Carpinus betulus), helzenteer, hesselteer, steenbeuk, jukbeuk of wielboom is een 15-25 meter hoge boom uit de berkenfamilie (Betulaceae).
Haagbeuk is goed tolerant tegen droogte en hitte en verdraagt bovendien redelijk goed wisselende grondwaterstanden. Ook qua bodems bestrijkt deze soort een breed spectrum.
Haagbeuk is een belangrijke waardplant voor de meikever. Volwassen kevers voeden zich met de bladeren en de bloemen. De plant speelt tevens een belangrijke rol in de voortplanting van de kever. Mannelijke kevers zouden sterk gevoelig zijn voor alcoholen die vrijgesteld worden uit door vraat beschadigde bladeren. Zo kunnen ze efficiënt op zoek gaan naar de locatie van mogelijke partners. Vrouwtjes zijn niet gevoelig voor de verbindingen.
De bladeren van de haagbeuk vormen eveneens voedselbron voor een groot aantal larven van vlinders. Ook vogels zoals de appelvink en de boomklever zijn in de herfst dol op de zaden van de haagbeuk.Bij de zoogdieren doen vooral bosmuizen en hazelmuizen zich vaak te goed aan de nootjes van de haagbeuk.
Haagbeuk is vooral een zeer goede brandhoutsoort. Er bestaan echter ook nichetoepassingen zoals messenmakerswerk. Het hout is bijzonder splijtvast. Het wordt gebruikt voor hakblokken, heien en stampers in een oliemolen, kammen in molenwielen, gereedschap en als imitatie-ebben voor piano's. Het hout is hard en taai. Het heeft een fijne nerf maar werkt veel en is gevoelig voor aantasting door houtworm.
Linde (Tilia)(15-30 m)
De linde is in staat de verzuring van de toplaag in een bos tegen te gaan en voedingsstoffen en mineralen voor deze toplaag te behouden. Hierdoor krijgen allerlei bijzondere voorjaarsbloemen, zoals de witte klaverzuring, bosanemoon en daslook een kans. Door het bevoordeledn van economisch interessante soorten is linde nu bijna uit onze bossen verdwenen. Ze kunnen echter een belangrijke meerwaarde betekenen.
Gebruik
De lindebloesem levert een verrukkelijke thee op. Jonge bladeren worden rauw als salade gegeten. Ze zitten boordevol mineralen. De jonge knoppen van de boom smaken heerlijk.
Het hout is egaal van kleur en zacht bewerkbaar. Ideaal voor houtsnijwerk en houten speelgoed. Linde levert ook goed meublehout en is geschikt als halfzwaar brandhout.
Zomerlinde (Tilia)
De zomerlinde vraagt meer voedselrijke, kalkhoudende grond dan winterlinde. De kruising tussen zomer- en winterlinde heeft Hollandse linde.
Winterlinde (Tilia cordata)
De winterlinde kan uitgroeien tot een boom van meer dan 30 meter. De boom groeit het best op lemige gronden maar doet het ook behoorlijk goed op droge (zand)gronden. Van nature is de winterlinde een halfschaduwsoort. Maar wanneer ze geplant wordt op armere gronden, is het toch belangrijk om ze veel mogelijk licht te voorzien.
Winterlinde groeit op veel verschillende standplaatsen. Enkel natte en/of zure (zand)grond worden niet goed verdragen. Zomerlinde is hier nog gevoeliger voor dan winterlinde. Beide soorten zijn goed droogtetolerant en verdragen hittegolven, zomerlinde nog beter dan winterlinde. Vormt vaak moeilijk een rechte, takvrije, doorgaande stam. Het hout is zeer zacht en kent daardoor vooral nichetoepassingen zoals houtsnijwerkkunst.
Lork (Larix)(15-30 m)
Lork (Larix) of lariks, soms larix[1], is een geslacht van coniferen. Het geslacht is het enige algemeen in West-Europa voorkomende geslacht van naaldbomen die in de winter hun naalden laten vallen. De lork komt voor in de koelere gematigde streken op het noordelijk halfrond. De bomen worden zo'n 15-30 m hoog, hebben een open kroon en knobbelige takken. De kleine naaldachtige bladeren zijn in de lente eerst heldergroen, worden dan zachtgroen en in de herfst kleuren ze fel geel-oranje.
In het Horenbos werd de Europese lork geplant. Je hebt ook nog de Japanse lork en de hybriede lork.
Larikshout, ook lorkenhout genoemd, is relatief duurzaam en sterk. Het is ná taxushout, de duurzaamste Europese naaldhoutsoort. Het kernhout varieert qua kleur van geelbruin, roze-achtig, tot roodachtig-bruin en tekent zich scherp af tegen het geelachtig spinthout. De groeiringen zijn duidelijk gedefinieerd en het hout heeft vaak een vlamtekening op het dosse vlak. Het hout wordt onder andere gebruikt voor omheiningen, als bouwhout (zowel binnen als buiten) en voor scheepsrompen.
Noorse esdoorn (Acer platanoïdes)
Deze esdoornsoort is goed tolerant tegen droogte en hitte. Vrij flexibel qua bodemvruchtbaarheid maar niet op zure zandgronden. Het hout van Noorse esdoorn kent zowel toepassing als timmerhout voor meubels, trappen enz. als voor nichetoepassingen (inlegwerk).
Olm (Ulmus)(15-30 m)
Gladde iep (ulmus minor)
De gladde olm of de veldolm vind je vooral op voedselrijke bodems langs bosranden, bermen en landbouwpercelen maar bijvoorbeeld ook in eikenbestanden. Van oudsher is het de olm van de grote riviervalleien. De officiële Nederlandse naam verwijst naar het blad dat inderdaad meestal glad is, maar zeker niet altijd. De wetenschappelijke naam ulmus minor verwijst naar de kleinere blaadjes., wat eigenlijk correcter is. Omdat het geen typische bosboom is wordt hij ook wel veldolm genoemd. Het zware, sterke kwaliteitshout heeft een rood bruine kern en is resistenter tegen schimmels dan de meeste andere inheemse houtsoorten.
Ruwe iep (ulmus glabra)
De ruwe iep is een bosboom die tot 40 meter hoog kan worden. Net zoals de gladde iep zorgt de Nederlandse naam voor verwarring: het blad is in de meeste gevallen ruw, maar opnieuw niet altijd. Ulmus glabra betekent lettelijk ‘gladde iep( en verwijst naar de stam die lang glad blijft. Het is een boomsoort van gemengde loofbossen op heuvels en in lage gebergten, waardoor hij soms de bergolm genoemd wordt. Kruisingen tussen gladde en ruwe iep komen veel voor (Hollandse iep).
Fladderiep (ulmus laevis)
De fladderiep is een meer noordelijke soort. Met zijn gesteelde bloemen en vruchten is hij niet verwant met de andere inheemse soorten. Het is een soort die zich het best thuisvoelt in moerassige en voedselrijke standplaatsen. Hij heeft opvallende plankwortels. De Nederlandse naam slaat op de vruchtjes die fladderen in de wind. Door zijn minder sterk en bleek hout werd deze soort minder aangeplant. Hij is wel de meest resistente tegen de iepenziekte. Je vindt deze boom vooral in de beekvalleitjes.
Zwarte populier (Populus Nigra)
De zwarte populier (Populus nigra) is een plant uit de wilgenfamilie (Salicaceae). Het is een boom die van nature voorkomt in vrijwel heel Europa, Noord-Afrika, Centraal-Azië en West-Azië. Het gebied strekt zich naar het noorden uit tot aan de 64e breedtegraad. De boom kan 100 tot 150 jaar oud worden en soms tot 300 jaar.
De zwarte populier geldt als de meest bedreigde boomsoort in Europa. De plant dankt deze status aan het massaal aanplanten van cultivars en het verdwijnen van zijn natuurlijk milieu.
De zwarte populier is samen met wilgen typerend voor het zachthoutooibos. Het zaad verspreidt zich stroomafwaarts en komt dan op de lijn van nat en droog tot ontkieming.
Bij de aanplant van populieren voor houtproductie wordt vooral gekozen voor een cultivar van de populier, de Canadapopulier. Deze cultivar is ontstaan door kruising van de zwarte populier met een Amerikaanse populier. Men vermeerdert deze hybride populieren door middel van stekken. Deze veelal steriele bomen groeien sneller en rechter omhoog waardoor het hout waardevoller is. Ook is de zwarte populier gevoeliger voor plagen dan veel hybriden. aanwezig aan de bladvoet. De bladvorm van Canadapopulier is eerder driehoekig maar kan ook wat ruitvormig zijn.
Nesten
Een nest is een hele kleine groep bomen (5 à 10 bomen) van dezelfde soort. Net zoals bij een kloemp zal ook uit een nest na verloop van tijd slechts één boom overblijven. De nesten werden eerder aangeplant als experiment om de droogte resistentie van bomen na te gaan, gezien de evoluerende klimaatvergadering. Tegelijkertijd verhoogt het de diversiteit van het bos en verrijken ze de beleving van de bosbezoeker.
Er werden 15 nesten aangeplant.
Amerikaanse tulpenboom (Liriodendron tulipifera)(tot 25 m)
Liriodendron is een geslacht van planten uit de Magnoliaceae-familie (Tulpenboomfamilie). Het geslacht telt slechts twee soorten; beide soorten zijn bladverliezend. Liriodendron tulipifera (Amerikaanse tulpenboom) is de bekendste van de twee soorten en is afkomstig uit Oost-Noord-Amerika waar de soort ook een belangrijke houtleverancier is. De andere soort, Liriodendron chinense (Chinese tulpenboom), is afkomstig uit China en Vietnam.
Liriodendron tulipifera, tulpenboom, is een grote bladverliezende boom die wel tot 25 meter hoog en 20 m breed kan worden. Rechte stam, ovale kroon en diep gegroefde asgrijze bast. Bloeit mooi in mei, juni met op tulpen lijkende geelgroene bloemen met oranje vlek aan de voet. Heeft zeer grote groene bladeren, 3 tot 4 lobbig met ingesneden top en mooie gele herfstverkleuring. Zeer mooie boom geschikt voor grote tuinen, parken, brede lanen en openbaar groen. De liriodendron is ook goed windbestendig, diepwortelend en redelijk strooizout tolerant, tevens luchtvervuiling tolerant. Groeit goed in alle soorten vochthoudende voedzame grond.
Boomhazelaar (Corylus colurna)(tot 25 m)
De boomhazelaar (Corylus colurna), ook wel Turkse hazelaar genoemd, is een bladverliezende boom uit de berkenfamilie (Betulaceae). De soort is inheems in het zuidoosten van Europa en in het zuidwesten van Azië, van het Balkanschiereiland en Noord-Turkije tot het noorden van Iran. De boom wordt in veel delen van de wereld gebruikt als sierboom
De boomhazelaar bereikt een hoogte van 25 meter, en is daarmee de grootste vertegenwoordiger van het geslacht Corylus. De stam heeft een maximale diameter van 1,5 meter. De boomhazelaar produceert elke twee à drie jaar eetbare hazelnoten, in de maanden september en oktober.
Californische cipres (Chamaecyparis lawsoniana)
De Californische cipres, ook bekend als Lawson-cipres, is een uit Noord-Amerika afkomstige boom die in Europa vaak als sierboom wordt aangeplant. Hij kan tot 40 meter hoog worden en heeft een slanke, piramidale vorm met schubachtige, blauwgroene naalden en aromatische takken.
Bodemvereisten
De Californische cipres groeit goed op vochtige, goed doorlatende, licht zure bodems en verdraagt schaduw goed. Hij groeit bij voorkeur in koele, vochtige klimaten en heeft een zekere tolerantie voor droogte.
Houteigenschappen
Het hout van de Californische cipres is licht, duurzaam en aromatisch, wat het geliefd maakt voor timmerwerk, meubelproductie en fijn houtwerk. Het is goed bestand tegen vocht en rot, waardoor het geschikt is voor buitengebruik.
Bijdrage aan biodiversiteit
De Californische cipres biedt beschutting voor vogels en kleine dieren, maar draagt minder bij aan de inheemse biodiversiteit dan andere bomen. Hij wordt vaak gebruikt in tuinen en parken en biedt structuur en schuilplaatsen in gemengde aanplantingen
Elsbes (Sorbus Torminalis)(tot 25 m)
Een bladverliezende boom tot 25 m hoog, De bladeren staan in paren en zijn diep getand. De bloemen zijn witte, vertakte trossen.
De elsbes kan groeien op de meeste bodems, enkel zuur zand is moeilijk en (periodiek) natte standplaatsen worden niet verdragen. De soort verdraagt goed hittegolven en is droogtetolerant. Vormt vaak moeilijk een rechte, takvrije, doorgaande stam.
Gebruik
De vruchten zijn aanvankelijk hard en bitter, maar naarmate de herfst vordert worden ze overrijp (eigenlijk halfrot) en zeer zoet. Ze moeten verzameld worden voor ze overrijp zijn en binnenshuis na gerijpt worden. Daarna kunnen de bessen rauw of verwerkt gegeten worden.
Het hout haalt zeer hoge prijzen en wordt gebruikt voor meubelmakerij, fineer en nichetoepassingen zoals instrumentenbouw en inlegwerk.
De elsbes (Sorbus torminalis) is een plant uit de rozenfamilie (Rosaceae). Het is een vrij langzaam groeiende loofboomsoort die een leeftijd van 300 jaar en een hoogte van 20 tot maximaal 30 meter kan bereiken. Het verspreidingsgebied: strekt zich uit van grofweg Zuid-Spanje tot Noord-Duitsland en van ZuidEngeland tot aan de Zwarte Zee.
Het is een soort die in de jeugdfase vrij veel schaduw kan verdragen, maar op latere leeftijd ,meer lichtbehoeftig wordt (Thomas, 2017). Groeit het beste op kalkrijke gronden, maar kan ook prima worden toegepast op armere zandgronden. Sterker nog, op die gronden neemt de concurrentiepositie toe. Het strooisel: verteert snel en kan zo bijdragen aan bodemverbetering. Door de diepe en brede wortels is het een zeer stabiele boom. Het heeft een positief effect op de doorwortelbaarheid en kan positief zijn voor de groei van andere boom- en struiksoorten. De bloemen trekken zeer veel insecten aan ,en zijn een belangrijke bron van nectar voor bijen. In de herfst leveren de vruchten voedsel. De vruchten zijn eivormig en hebben een lengte van 1 cm (of iets langer). Rijpend verandert de kleur van groen tot bruin met roestkleurige vlekken. De vruchten zijn aanvankelijk hard en bitter, maar naarmate de herfst vordert worden ze overrijp (eigenlijk half-rot) en zeer zoet. Na vorst worden ze nog zoeter. Het is het beste om ze eind september te verzamelen voordat ze overrijp zijn en dan kunnen ze binnenshuis te drogen worden gehangen tot ze rijp zijn. Daarna kunnen de bessen vers gegeten worden of worden ingemaakt. Aan de vruchten worden geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven. De soortaanduiding torminalis slaat namelijk op maagpijn, waarbij deze vruchten verlichting kunnen bieden. Het vruchtvlees van de bessen is eetbaar als ze een dieprode kleur krijgen; de zaden zijn niet eetbaar.
Het hout wordt gebruikt voor beelden en houtsnijwerk?
Gewone zilverspar (Abies alba)(tot 40 m)
De gewone zilverspar (Abies alba) is een boom uit de dennenfamilie (Pinaceae). De Europese conifeer vormt bossen in gebergten als de Alpen, Pyreneeën en de Balkan. Het hout wordt als timmerhout gebruikt en voor de fabricage van meubels. De boom kan meer dan 40 m hoog worden. In Midden-Europa kan een hoogte van 55-60 m bereikt worden. Het is een schaduwboomsoort.
Het hout van de gewone zilverspar wordt onder de naam dennenhout gebruikt, onder andere als zacht, geelwit timmerhout voor planken, kisten, papier. Ook wint men olie of terpentijn uit het hout en bladeren. Dit wordt gebruikt in de geneeskunde en diergeneeskunde bij kneuzingen en verstuikingen. Straatsburgse terpentijn wordt uit de harsblaren gehaald en wordt gebruikt in verf en vernis. De etherische olie uit zowel de naalden als de kegels wordt wel gebruikt in parfum en cosmetica.
Grauwe abeel (Populus canescens)
De grauwe abeel is een van onze inheemse populieren. Het is een natuurlijke hybriede tussen de ratelpopulier en de witte abeel. Hij is een lichtminnende soort die zeer snel groeit in zijn jonge jaren. Het is een echte bosboom. Hij houdt van een rijke en vochtige bodem. De soort handhaaft zich in heet ‘slapende’ stadium in het onderhout. Hij kan zich vegetatief voorplanten door uitlopers op de wortels. Vele bosbeheerders knappen af op deze wortelopslag. Toch is het enorm voordeel. Het helpt om het bosklimaat te herstellen. Na enkele jaren blijft er weinig van de opslag over. Wat vertrouwen en zo weing mogelijk ingrijpen is hier de beste keuze. Hij kan in tegenstelling met andere populieren niet worden gestekt op basis van takjes.
Grauwe abeel heeft weinig problemen met hittegolven en groeit op alle bodemtexturen maar verdraagt slecht droogte. Het hout wordt gebruikt voor laagwaardige toepassingen (paletten, papier, plaatmateriaal) maar is soms ook gewild voor constructies (restauratie oude daken).
De grauwe abeel was tot voor kort de leverancier van hout voor constructies, vooral voor dakgebinten.
Aan het geslacht populus wordt een grote soortenrijkdom toegekend. Daarbij zijn slechts weinig soorten aan één specifieke populierensoort geboden.
- 470 soorten bladetende insecten en mijten
- 147 vlindersoorten
- Meer dan 700 insectensoorten
- 43 mycoflora (schimmels en zwammen).
Grauwe abelen groeien trager dan de meeste cultuurpopulieren. Ze worden echter ouden en kunnen monumentale afmetingen aannemen.
Oude grauwe abelen hebben een ruwe en basenrijke schors. Daarom komen er veel organismen voor die op levende planten kunnen groeien, zonder hieraan voedsel te onttrekken (epifyten).
Het blad van het geslacht Populus breekt goed af, wat zorgt voor een goede menging met de minerale bodem en aanleiding geeft tot de beste humus (voor de kenners een mull-humus) met daarbij bijhorende rijke bodemfauna. De strooiselafbraak van abelen gebeurt iets trager dan die van de populieren, maar zou minstens even goed zijn als die van de berk en de haagbeuk.
Populieren en bij uitbreiding ook grauwe abelen zijn bijzonder geschikt voor het ontwikkelen van waardevol bos bij een eerste bebossing. Ze zijn dankzij hun combinatie van lichtdoorlatende pionierboomsoorten met goed afbrekend strooisel en een structuurrijke onderetage optimaal voor e relatief snelle ontwikkeling van ecologisch waardevolle bossen bij nieuwe bebossing. Ook in de herbebossing zijn ze een uitstekende basis voor een snel herstel va het bosklimaat en ontwikkeling van bosgebonden fauna en flora.
Hartbladige els (Alnus cordata)
De hartbladige els, oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Italië en Corsica, is een boomsoort die goed groeit in Europa. Hij kan tot 20 meter hoog worden en valt op door zijn glanzende, hartvormige bladeren. De boom bloeit vroeg in het voorjaar met katjes, die in de herfst worden gevolgd door kleine houtige "elzenproppen."
Bodemvereisten
Hartbladige els is goed bestand tegen verschillende bodemsoorten, waaronder droge en kalkrijke gronden, maar geeft de voorkeur aan goed doorlatende, vochtige bodems en zonnige standplaatsen.
Houteigenschappen
Het hout is licht, zacht en matig duurzaam. Het wordt soms gebruikt voor kleine constructies en brandhout, hoewel het niet erg gangbaar is voor commerciële houtproductie.
Bijdrage aan biodiversiteit
De hartbladige els biedt een goede schuilplaats en voedsel voor insecten en vogels. Bovendien bindt hij stikstof in de bodem, wat andere planten ten goede komt, en verbetert hij daarmee de bodemkwaliteit.
Kustmammoetboom (Sequoia sempervirens)(tot 45 m)
De kustmammoetboom (Sequoia sempervirens) is een boom uit de cipresfamilie (Cupressaceae). Het is de hoogste boom ter wereld. De plant staat ook wel bekend als kustsequoia. De Engelse naam is 'Coast Redwood'. Voor de ijstijden kwam de boom in de vochtige gematigde gebieden over het hele noordelijke halfrond voor. De bruinkoolafzettingen van Europa bestaan voor een groot deel uit de stammen van de Sequoia. De boom verdraagt geen langdurige strenge vorst en heeft een hoge relatieve luchtvochtigheid nodig om goed te groeien. Door het poolklimaat in het Weichselien is de boom in Europa uitgestorven
De soort komt nu alleen nog van nature voor in het westen van Noord-Amerika in een strook langs de kust van San Francisco (Californië) tot het zuiden van Oregon, waar ideale omstandigheden voor de boom zijn door de dagelijkse mist die van de oceaan het land in drijft.
Moeraseik
Reuzenlevensboom (Thuya plicata)(tot 40 m)
De reuzenlevensboom of Thuja plicata is inheems in Noord-Amerika, waar hij uitgroeit tot een indrukwekkende bosboom van wel 60 meter hoog. Hij wordt er ook veel aangeplant omwille van zijn kwalitatief, duurzaam en weersbestendig hout dat onder meer wordt gebruikt voor het maken van tuinmeubelen of dakbedekking, die zonder enige bijkomende bewerking een mensenleven lang meegaan. Ook hier wordt dit hout vaak gebruikt voor architecturale toepassingen onder de wat verwarrende naam Western Red Cedar. Bij ons tref je de soort weleens aan als indrukwekkende parkboom of in arboreta. Bij oudere exemplaren zakken de onderste zijtakken uit tot op de grond, waar ze nieuwe scheuten ontwikkelen die op hun beurt uitgroeien tot ‘zelfstandige’ bomen. In de tuin waarderen we hem vooral als haagplant.
Reuzenzilverspar (Abies grandis)(tot 40 m)
De reuzenzilverspar (Abies grandis) is een boom uit het geslacht Abies dat tot de dennenfamilie (Pinaceae) behoort. Het is een snelgroeiende boom die van nature voorkomt aan de noordwestkust van Noord-Amerika. Deze plant wordt om het timmerhout aangeplant in het noorden en midden van Europa. Het is waarschijnlijk de snelst groeiende conifeer van de in Europa aangevoerde soorten. Hij kan elk jaar wel 1,5 m groeien. De reuzenzilverspar kan dan ook zeer hoog worden. In Amerika zijn exemplaren van 65] tot ruim 80 m hoogte te vinden en ook in Schotland is al een hoogte van 62 m bereikt. In West-Europa zijn maximale hoogtes van zeker 40 m te verwachten. Er zijn zachte naalden, die glanzend groen zijn aan de bovenkant en aan de onderzijde voorzien zijn van twee overlangse, zilverwitte strepen. Hun opvallende geur bij kneuzen of fijnwrijven doet denken aan citrusvruchten en ananas. Korte en lange naalden zijn in een plat vlak gerangschikt en staan in twee rijen langs de twijgen, zoals tanden aan een kam. De reuzenzilverspar is winterhard en wortelt diep. Bij voldoende vocht groeit deze boom ook op arme grond.
Het hout is zacht en niet erg sterk. De reuzenzilverspar levert bleek, roomkleurig of wit timmerhout dat gebruikt wordt voor de fabricage van kisten, papier, enzovoorts.
De naalden hebben een aantrekkelijke geur en worden soms als kerstversiering gebruikt.
Sikkelcipres (Cryptomeria japonica)(tot 25 m)
De sikkelcipres (Cryptomeria japonica) is een conifeer uit de cipresfamilie (Cupressaceae). De boom is endemisch in Japan en wordt reeds lange tijd gecultiveerd in China. Het is de enige soort in het geslacht Cryptomeria, een zogeheten monotypisch geslacht. De boom wordt in Japan 'sugi' genoemd.
Taxus (Taxaceae)(tot 20 m)
Taxus is een geslacht van coniferen, meestal ingedeeld in de taxusfamilie (Taxaceae). Het zijn vrij traag groeiende bomen of struiken die zeer oud kunnen worden. De hoogte kan variëren van 2,5 tot 20 m en de boomstammen kunnen een omtrek tot 5 m bereiken. Ze hebben een roodachtige, purperen schors en lancetvormige, vlakke, donkergroene, lange naalden van 1–4 cm bij 0,2-0,3 mm. De stam is vaak onregelmatig
Alle soorten taxus bevatten het zeer giftige taxine, een alkaloïde, met tussen de soorten enige variatie in de precieze formule van de alkaloïde. Alle delen van de boom behalve de schijnbessen (zaadomhulsels) bevatten de alkaloïde. De schijnbesjes zijn eetbaar en zoet, maar het zaad is erg giftig. In tegenstelling tot die van vogels kan de menselijke maag de zaadhuid afbreken en taxine vrijgeven in het lichaam. Grazende dieren, in het bijzonder vee en paarden, worden ook soms dood gevonden na het eten van de naalden.
Taxushout behoort tot de zwaarste en duurzaamste naaldhoutsoorten. Taxushout is in de kern oranjeachtig, bruin of soms purper. Het spinthout is geelwit of crèmekleurig en tekent zich sterk af tegen het kernhout. Het hout is hard, taai, vast, duurzaam en decoratief. Het hout werkt en scheurt weinig. Taxus groeit doorgaans traag, waardoor het hout een fijne structuur en nerf ontwikkeld, met fijne jaarringen en een fraaie tekening op het dosse vlak. Doordat taxus langzaam groeit en het vaak gedrongen bomen of struiken betreft, komt er niet veel bruikbaar zaaghout op de markt. Het is hierdoor relatief kostbaar.
Het hout is zeer buigzaam en wordt van oudsher en tot op heden vaak gebruikt om bogen van te maken. De naam is afgeleid van het Oudgriekse τόξον (toxon) dat 'boog' betekent (waarvan ook het woord 'toxisch' afgeleid is). In de Noordse mythologie had de god van de boog Ullr een paleis met de naam Ydalir (Taxusdal). Uit sommige taxussoorten wordt de grondstof voor het kankermedicijn Paclitaxel gewonnen. Dit cytostaticum, dat gebruikt wordt bij chemotherapie, is bekend onder de merknaam 'Taxol', vernoemd naar de taxus.
De venijnboom (Taxus baccata) wordt veel aangeplant op begraafplaatsen. Met name in Engeland en Schotland vindt men vaak eeuwenoude exemplaren nabij kerken.
Men stelt soms dat deze boom als symbool van het lange leven, of als boom van de dood werd geplant. Een andere verklaring is dat venijnbomen werden geplant om landbouwers en herders te ontmoedigen hun dieren op de begraafplaatsen achter te laten, aangezien de giftige naalden een gevaar konden vormen
Trilpopulier (Populus tremula)
Ratelpopulier verdraagt goed hittegolven maar kan minder goed tegen langdurige droogte. Hij groeit op allerlei bodemtexturen. Het hout kan gebruikt worden voor plaatmateriaal, lucifers, papier en andere minder hoogwaardige toepassingen.
Veldesdoorn
Deze esdoornsoort is goed tolerant tegen droogte en hitte maar vreest periodiek natte gronden. Zure zandgrond is eveneens niet geschikt. Vormt vaak moeilijk een rechte, takvrije, doorgaande stam. Het hout van veldesdoorn is geen gangbare soort voor kwaliteitshout maar voor nichetoepassingen zoals instrumentenbouw bestaat er wel een markt.
Westerse hemlockspar (Tsuga heterophylla)
Witte els
Zwarte els (Alnus glutinosa)
De zwarte els is een inheemse boomsoort die van nature voorkomt in Europa, vooral langs waterkanten, in moerassige gebieden en vochtige bossen. Deze boom kan tot 25 meter hoog worden en heeft een rechte stam met een open, ronde kroon. Hij is goed te herkennen aan zijn glanzende, donkergroene bladeren en houtige "elzenproppen" die in de herfst verschijnen.
Bodemvereisten
De zwarte els groeit goed op natte en zuurstofarme bodems en gedijt op lichtzure tot kalkarme gronden. Hij is ideaal voor vochtige locaties, zoals oevers en drassige gebieden.
Houteigenschappen
Het hout van de zwarte els is licht en zacht, maar wordt duurzaam bij langdurige blootstelling aan water. Het wordt vaak gebruikt voor toepassingen zoals palen, waterbouw, meubels en triplex.
Bijdrage aan biodiversiteit
De zwarte els heeft een belangrijke ecologische rol; hij levert voedsel en schuilplaats voor talrijke insecten, vogels, en kleine zoogdieren. De boom verbetert bovendien de bodem door zijn wortels, die in samenwerking met bacteriën stikstof uit de lucht binden, wat gunstig is voor andere planten.
Voedselsoorten
Langs het wandelpad bieden we de kans om voedselsoorten tot volle ontwikkeling te komen. Zo wordt er ruimte gegeven aan braamstruwelen maar ook vlier, hazelaar, rode bessen en tamme kastanje hebben er hun plek. Langs de bosrand werd ook sleedoorn en Europese vogelkers pleksgewijze aangeplant.
Hazelaar (Corylus avellana)(tot 10 m)
De hazelaar is een in West-Europa autochtone heester. Groeit zowel in de schaduw als in de zon. Kan op minder vruchtbare bodems groeien en heeft graag wat kalk. Ze groeien vaak aan bosranden.
Gebruik
Hazelnoten zijn een bron van vit E. en onverzadigde vetzuren. Er zijn tal van commercieel geselecteerde varianten. Deze zijn geselecteerd voor de productie van grote noten of voor hun sierwaarde. De rassen zijn ontstaan uit kruisingen tussen diverse rassen
Lijsterbes (Sorbus aucuparia)(tot 15 m)
De lijsterbes behoort tot de rozenfamilie met de latijnse naam sorbus. Er zijn ongeveer 200 verschillende soorten lijsterbesbomen. De lijsterbes leent zich uitstekend om jam of gelei van te maken. De bessen zijn een beetje melig. Lijsterbes groeit niet goed in de wind en in de zon. Heeft halfschaduw nodig.
Lijsterbessen zijn vuurrode kleine besjes die in trosjes aan de lijsterbesboom groeien. Het is in Vlaanderen een inheemse boom. Verschillende soorten lijsterbes zijn over de hele wereld verspreid.
Gebruik
In de zomer zie je talloze vogels zich tegoed doen aan de smaakvolle en voedzame bes. In Vlaanderen is de boom vernoemd naar de lijster die er verzot op is in de zomer. De oude Romeinen gebruikten de lijsterbessen om vogels nee te lokken met het doel ze te vangen en op te eten. Niet alleen vogels maar ook mensen kunnen prima genieten van deze kleine besjes. De Amerikaanse lijsterbes heeft veel grotere en lekkerdere vruchten dan onze inheemse soort. Vooral de hybriden zijn interessant. Ze zijn lekker en afgestemd op arme zandbodems.
Mispel (Mespilus Germanica)
De mispel (Mespilus germanica) vormt een kleine boom die ongeveer 4,5 à 5 meter kan worden. Hij kan wat schaduw verdragen. Hij is reeds meer dan 1000 jaar voor onze tijdrekening populair. Hij werd door de Romeinen in onze regio geïntroduceerd. Het is een lage, knoestige, breedgespreide, bossige, bladverliezende boom met lichtgroene, onregelmatig getande, elliptische bladeren. Mispel houdt van een standplaats in de volle zon en doet het goed in iedere grondsoort, zolang deze maar goed doorlaatbaar en gemiddeld vruchtbaar is. Deze boom is goed winterhard, redelijk droogtetolerant, verdraagt zeewind, is luchtvervuiling bestendig. Op landgoederen en in kasteeltuinen werden mispels al van oudsher gehouden. Soms komt de mispel (aangeplant) voor in houtwallen, struwelen en als haag. Er worden droge harde goudbruine vruchten gevormd.
Gebruik
De vruchten zijn in oktober rijp, maar dan nog ongenietbaar, melig en wrang. Aanbevolen wordt ze in oktober of november na een nachtvorst te plukken en ze met de bovenkant naar onderen twee tot drie weken te bewaren op een koele plaats. De vrucht wordt 'beurs' waarbij de kleur via een fermentatieproces verandert van groen / wit naar donker bruin. De smaak wordt erg weeïg. Je kan er heerlijke gelei van maken !
Ribessoorten (Ribes rubrum)(tot 1,5 m)
Rode bes of aalbes (ribes rubrum) is een bladverliezende struik dat tot 1,5 m hoog groeit. De bloemen zijn onopvallend geelgroen en de eetbare bessen zijn vaak felrood maar soms ook wit of roze. De bessen (diameter ongeveer 8-12 mm) hangen in trossen met 3 à 10 bessen tegelijk. De lengte van zo'n tros is 4 tot 8 cm. Een geplante struik kan 3 à 4 kilo bessen opbrengen.
Voor een betere vruchtzetting kan je best af en toe oude takken wegsnoeien.
Rubussoorten (framboos en braambes) (tot 2 m)
Sleedoorn (Prunus spinosa)
De sleedoorn is een struik of kleine boom die van nature voorkomt in Europa en Azië. Hij kan tot 5 meter hoog worden en vormt vaak dichte struikgewas door zijn uitlopers en stekelige takken, waardoor hij ideaal is als haagplant en beschutting voor vogels. In het vroege voorjaar bloeit de sleedoorn met kleine, witte bloemen die vroeg voedsel bieden voor insecten, nog voor het blad verschijnt. De bloemen worden gevolgd door ronde, donkerpaarse vruchten in de herfst.
Bodemvereisten
Sleedoorn groeit goed op zonnige tot halfbeschaduwde plaatsen en stelt weinig eisen aan de bodem, maar verkiest kalkrijke, goed doorlatende en eerder droge grond. Hij is bestand tegen arme en stenige bodems.
Houteigenschappen
Het hout van de sleedoorn is dicht en hard, maar de struik wordt zelden groot genoeg om als houtbron te dienen. Het wordt soms gebruikt voor kleine handgrepen en ambachtelijke voorwerpen.
Vruchten
De vruchten zijn eetbaar, maar hebben een wrange smaak door hun hoge tanninegehalte. Ze worden vaak geoogst na de eerste vorst, wat ze zoeter maakt, en verwerkt tot jam, sap, likeur (zoals sleedoornjenever) en andere culinaire toepassingen.
Vlier (Sambucus)(tot 8 m)
De vlier is een zeer algemene inheemse boomachtige struik. Door zijn ruim assortiment aan medicinale en culinaire toepassingen is de vlier al zeer lang geroemd. Het is dan ook niet verwonderlijk dat over de vlier verschillende mythes en legendes geschreven zijn.
De vlier zou verscheidene magische krachten bezitten en heeft in verschillende streken en gemeenschappen een zeer bijzondere plaats verworven.
Het is een zeer makkelijke heester die tolerant is voor bijna alle bodemcondities. Ideaal staat hij op matig vochtige, humus- en stikstofrijke gronden. Hij is schaduwverdragend en kan dus zeer goed in heggen en lichte bosranden aangeplant worden. Let wel op, de plant verdraagt schaduw maar de bloem- en vruchtzetting is opmerkelijk beter in volle zon. Een vlierstruik kan makkelijk 3 tot 8 meter hoog en 3 tot 5 meter breed worden. Hij verdraagt zeer goed drastische snoei waarmee hij makkelijk in vorm gehouden kan worden. De vlier is ook geschikt voor hakhoutbeheer. De vlierstruik is zelfbestuivend, voor de vorming van bessen is 1 struik aanplanten dus voldoende.
Gebruik:
Culinair is de vlier veelzijdig, al is hij rauw licht giftig. De bloemen kunnen in allerlei desserts verwerkt worden. Vooral gekend is de heerlijke vlierbloesemsiroop die verschillende gerechten op smaak kan brengen maar ook heerlijk is als limonade. Van de vruchten kan jam en saus gemaakt worden, maar ook in allerlei dranken zijn de bessen zeer lekker. Zo wordt er bijvoorbeeld heerlijk sap, jenever en wijn van gemaakt.
Wilde appel (Malus sylvestris)
De wilde appel is een zeldzame inheemse boomsoort die van nature voorkomt in Europa en Azië. Hij groeit uit tot een struik of kleine boom van 5-10 meter hoog en heeft een brede, soms grillige kroon. De bladeren zijn ovaal en de takken bevatten vaak stekels. In de lente bloeit de boom met witroze bloemen, die insecten aantrekken en uitgroeien tot kleine, groene of geelachtige appels in de herfst.
Bodemvereisten
De wilde appel groeit het best op vochtige, goed doorlatende en voedselrijke bodems en staat graag in open of licht beschaduwde gebieden.
Houteigenschappen
Het hout van de wilde appel is hard en dicht, waardoor het geschikt is voor kleine meubels en decoratieve voorwerpen, hoewel het zelden commercieel wordt toegepast door de beperkte grootte van de bomen.
Vruchten
De vruchten zijn eetbaar maar hebben een zure en bittere smaak, waardoor ze minder geschikt zijn om rauw te eten. Ze kunnen echter worden verwerkt tot sap, jam, of in andere culinaire bereidingen.
Wilde peer (Pyrus pyraster)
De wilde peer is een inheemse boomsoort in Europa en komt van nature voor in bossen en bosranden. De boom kan tot 20 meter hoog worden en heeft een rechte stam met een vaak door stekels beschermde kroon. In het voorjaar bloeit hij met witte bloemen die bijen en andere bestuivers aantrekken, gevolgd door de vorming van kleine, harde peren in de herfst.
Bodemvereisten
De wilde peer gedijt goed op droge tot licht vochtige, kalkrijke en goed doorlatende bodems en kan ook groeien op arme en zandige gronden. Hij verkiest zonnige tot halfbeschaduwde plekken.
Houteigenschappen
Het hout van de wilde peer is zeer hard en fijn van structuur, wat het geliefd maakt voor meubelmakerij en houtsnijwerk. Het wordt vaak gebruikt voor decoratief werk vanwege zijn dichte, gladde nerf.
Vruchten
De vruchten zijn eetbaar, maar vanwege hun harde en zure smaak zijn ze niet ideaal om rauw te eten. Ze worden vaak verwerkt tot compote, jam of gebruikt in alcoholische dranken.
Zwarte bes of cassis (Ribes nigrum)
De zwarte bes komt in het wild voor op natte, voedselrijke grond in loofbossen en dan vooral in moerasbos. Ze bloeit vroeg, van april tot mei, en is daardoor gevoelig voor nachtvorst. Dit is de reden dat de teelt voornamelijk in de kuststreek plaats vindt. In de volle zon kan de plant zich verbranden. Daarom is een (lichte) schaduwplaats te verkiezen. Ze heeft graag wat beschutting want kan slecht tegen de wind. De zwarte bes is zelfbestuivend. Kruisbestuiving geeft echter meer vruchten. Het 1-jarig hout geeft de meeste bessen.
Gebruik
De bes is gekend voor zijn hoog vit C-gehalte en speciale aroma. De knop van de zwarte bes bevat flavonoïden, tannines, heterosiden, vitaminen, animozuren, essentiële oliën en talloze mineratle zouten en metalen. De knop wordt in de geneeskunde toegepast voor zijn verkwikkende, sterk ontstekingsremmende, anti-allergische, anti-reumatische, diuretische en antiseptische werking.
Contact
E-mail: vriendenvandenhorenbos@gmail.com
Gsm: +32 496 33 70 60